Omega-3-index meten: wanneer een test iets toevoegt en wanneer niet
8 min leestijd
Bij vitamine D is meten inmiddels gewoon. Bij omega-3 bestaat er ook een test — de omega-3-index — maar die zit in een heel andere fase van bewijs en beschikbaarheid. Hier lees je wat de index precies meet, waarom je huisarts hem zelden aanvraagt, en in welke situatie een thuistest wél informatie oplevert die je gedrag verandert.
Wat de index meet
De omega-3-index is het percentage EPA plus DHA in de vetzuren van je rode bloedcellen. Dat is een bewuste keuze: rode bloedcellen leven ongeveer 120 dagen, dus de index zegt iets over je inname van de afgelopen maanden — niet over wat je gisteren gegeten hebt. Een plasmawaarde zou dat laatste doen en is daarom veel minder bruikbaar. De onderzoekers die de maat hebben ontwikkeld, stelden een indeling voor: onder de 4 procent als ongunstig, boven de 8 procent als gunstig, met het gebied ertussen als tussenzone. Die grenzen komen uit observationeel onderzoek naar hartsterfte, waarin een lage index samenhing met een hoger risico. Daar zit ook meteen de beperking. Een samenhang in cohortonderzoek is geen bewijs dat het verhogen van je index dat risico verlaagt. De grote suppletietrials die precies dat testten, vonden bij mensen zonder verhoogd risico geen effect op de harde uitkomsten — zie omega-3 en het hart.
Nuance: De streefwaarde van 8 procent is afgeleid uit observationeel onderzoek en is nooit als behandeldoel getoetst in een trial. Behandel het als een oriëntatiepunt, niet als een norm.
Waarom je huisarts hem niet aanvraagt
In de Nederlandse eerstelijnszorg is de omega-3-index geen standaardbepaling. Er is geen NHG-standaard die hem noemt, geen streefwaarde in een richtlijn, en geen behandeling die eraan gekoppeld is. Een huisarts die hem zou aanvragen, zou een uitslag krijgen zonder protocol om er iets mee te doen. Dat is geen achterstand maar een consequente lijn: een test hoort iets te veranderen aan wat je doet. Bij vitamine D is dat het geval — er is een tekortdefinitie, er is een suppletieadvies, er is opvolging. Bij omega-3 ontbreekt die keten. Commerciële thuistests, waarbij je een druppel bloed uit je vinger opstuurt, bestaan wel en zijn technisch doorgaans in orde. Ze kosten grofweg 50 tot 100 euro. De vraag is niet of de meting klopt, maar of de uitslag iets oplevert wat je zonder de test niet al wist.
Kerninzicht
Wanneer meten wél iets toevoegt
Er zijn drie situaties waarin de uitslag daadwerkelijk je gedrag kan veranderen. Buiten die drie is de opbrengst klein.
Je slikt al maanden een supplement en wilt weten of er iets aankomt. Een index die na een half jaar niet beweegt, wijst op een te lage dosering, slechte opname of een product dat niet levert wat het etiket zegt — zie ranzige visolie.
Je eet plantaardig en vertrouwt op ALA uit lijnzaad. De omzetting naar DHA is bij vrijwel iedereen minimaal; hier is een meting de enige manier om je aanname te toetsen.
Je overweegt een hoge dosering en wilt weten of dat nodig is. Een index die al boven de 8 procent zit, maakt verder ophogen een dure oefening zonder doel.
Hoe je een uitslag leest zonder erin te verdwalen
Een index reageert traag. Na het starten of ophogen van een supplement duurt het ongeveer drie tot vier maanden voordat de waarde zich heeft ingesteld op het nieuwe niveau. Twee metingen met vier weken ertussen zeggen dus vrijwel niets; meten heeft alleen zin met een half jaar ertussen. De waarde varieert bovendien tussen personen bij dezelfde inname. Genetische verschillen in vetzuurmetabolisme, lichaamssamenstelling en de vraag of je het supplement bij een vetrijke maaltijd neemt, verklaren een deel van dat verschil. Een uitslag van 5,8 tegenover 6,2 procent is ruis, geen vooruitgang. En de belangrijkste nuance: een hogere index is niet automatisch een beter mens. Het is een marker die samenhangt met inname en in cohortonderzoek met uitkomsten. Wat een individuele verhoging voor jou oplevert, is niet aangetoond — en die eerlijkheid hoort bij het cijfer.
Turbo: eerst de inname, dan pas de meting
De volgorde die geld en teleurstelling scheelt: reken eerst uit wat je binnenkrijgt via hoeveel omega-3 per dag en omega-3 uit voeding. Blijkt daaruit dat je ruim onder de richtlijn zit, dan weet je genoeg om te handelen. In de Leefstijlcheck zie je waar omega-3 staat ten opzichte van slaap, stress en beweging; producten vergelijk je in de supplementenafdeling.